 |
| Église Saint Laurent in Nogent-sur-Seine |
Recent liep ik rond in de Église Saint Laurent in
Nogent-sur-Seine en bedacht me ineens dat we in Nederland met z'n allen toch
eigenlijk wel een uitzonderlijk en heerlijk stelletje mafkezen zijn. Dat ik in Nogent-sur-Seine
was, een stadje in het champagnegebied, heeft een reden die hier nog wel eens
ter sprake zal komen. Om bij voorbaat alcoholisch getinte misverstanden te
voorkomen, 't heeft niks te maken met dat bruisende spulletje.
De mafkezengedachte daar in Nogent hangt echter direct samen
met de foto hieronder. Met daarop een schilderij dat al een paar honderd jaar
in die Église Saint-Laurent hangt en waarop Sinterklaas staat afgebeeld. Twee
keer zelfs.
 |
| schilderij met Sint Nicolaas, eind 18de eeuw |
In het katholieke Frankrijk zie je die Saint Nicolas
schilderijen veel meer dan in ons calvinistische landje. Net ook als in Italië.
Maar ja, daar liggen dan ook zijn nog steeds ruim aanbeden, in de 12de eeuw uit
Turkije weggeroofde oude knoken. Opgeslagen in een tombe van de basiliek van
Bari. Ten minste, dat nemen we aan. Want van Turkse kant werd kort geleden ineens
beweerd dat hij mogelijk nog steeds daar ligt. Heimelijk verborgen in een
ondergrondse ruimte van de oude Sint Nicolaas kerk in het vroegere Myra. De
plaats waar hij in de 4de eeuw bisschop was. In alle haast zouden de
knokenrovers het verkeerde gebeente hebben meegenomen. Zie je dat al voor je?
Erdogan die onze Nederlandse nationale heilige gaat uitbuiten!
 |
| archeologisch onderzoek in Demre (Turkije) bij de kerk van St. Nicolaas |
Maar waarom zijn wij eigenlijk een lekker stel mafkezen? Nadat
Maarten Luther begin 16de eeuw allerlei godsdienstoorlogen op gang had gebracht
met de verkondiging van zijn 95 stellingen, zijn we hier in Nederland een
protestante natie geworden. Bij de beeldenstormen is op heel wat heiligenafbeeldingen
de geloofswoede uitgeoefend. Weg ermee! Heiligen gaan we niet meer aanbidden. Duivelsgedoe!
En wat zien we dit jaar? Komt er in Dokkum met een stoomboot zo'n heilige aan
met een mijter met kruis op zijn hoofd en een kardinaalrode mantel om. Hoe
katholiek wil je 't hebben? Daarbij wordt hij ook nog eens door het
stadsbestuur hartelijk welkom geheten en door duizenden ouders met hun kinderen
uitbundig toegejuicht.
Zouden ze dat destijds in datzelfde Dokkum met Sint
Bonifatius ook zo hebben gedaan? Nou, zeker niet! Die werd door de ongelovige
Friezen op gewelddadige wijze naar de hemelpoort van Sint Petrus verwezen. En
nu? Nu staan al die protestanten en niet-meer-zo-erg-protestanten, ja, zelfs
horden ongelovigen, een duidelijk katholieke heilige volop toe te juichen en te
zingen. Hoe maf kun je zijn!
 |
| Toos van Holstein, steendruk St. Nicolas |
Oké, nu even serieus. Want eigenlijk heeft Sinterklaas zoiets
best wel verdiend. Op dat schilderij staat hij op de achtergrond in vol
kerkelijk ornaat bij een haven. Maar op de voorgrond geeft hij, anoniem
gekleed, heel stiekem een geldbuidel aan een vader van drie dochters. Die kon
zo zijn dochters redden van de prostitutie omdat hij voor geen van hen ook maar
een losse duit als bruidschat te vergeven had. Tja, die goeie ouwe, romantische
tijden. Zie hier gelijk ook de link naar die buideltjes met chocolademunten die
de afgelopen tijd de Sinterklaasvakken in de supermarkt vulden.
Onze Sint verrichtte trouwens nog heel veel andere
heldendaden. In stukken gesneden kinderen weer ongeschonden uit een pekelvat
toveren. Of een kind redden dat per ongeluk door de moeder in een pan kokend
water terecht was gekomen. Noem dat maar eens geen kindervriend. Of stoere
zeemannen redden van een schip dat in een storm dreigt onder te gaan. En een
hongersnood voorkomen door graan wonderbaarlijk te vermenigvuldigen. Zeg nou
zelf, zo'n held verdient 't toch om te worden toegejuicht?
 |
| in de kerk in Nogent: reliëf met de Sint die zeelieden redt in een heftige storm, eind 16de eeuw |
Toch is dat toejuichen ooit wel kantje boord geweest.
Want in onze 17de eeuwse Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden waren er
behoorlijk wat van die stijf hervormde dominees die het klaarzetten van een
klomp of schoen geloofsschennerij vonden. Profane afgoderij! Daar moest van hen
zelfs een geldelijke boete op komen te staan. Maar gelukkig kwam 't niet zover.
We waren dan wel protestants maar er heerste officieel ook godsdienstvrijheid.
Je mocht best katholiek zijn als je 't maar niet al te uitbundig vierde. Zo was
schilder Jan Steen (1626-1679) gewoon rooms. Maar hij moest wel kunnen leven.
Daarom is 't interessant dat hij zowel een katholiek als een protestants getint
Sinterklaas- schilderij heeft gemaakt. At hij van twee geloofswalletjes?
Waarschijnlijk wel. Hoe Nederlands wil je 't hebben? Hieronder het katholieke
schilderij.
Het meisje op de voorgrond heeft duidelijk een
heiligenpop in handen. En het kleine kind rechtsboven houdt een soort
speculaaspop van Sint vast. Nou niet direct reformatorisch. Maar op de
protestante versie is al die roomsigheid plots verdwenen. Mooi toch? Die echte
VOC-mentaliteit?
De vroegere geloofstweedeling speelt nu bij Sinterklaas geen
enkele rol meer. Hoe kronkelig kan dus het historisch pad zijn. Wel schijnen er
tegenwoordig wat probleempjes te zijn met Zwarte Piet. Maar dat is een ander
verhaal. Tot volgende week.
TOOS
