Nog steeds zit ik onder de internetradarhorizon. Dus
vandaar ook deze week nog een heldin in het reeksje van heldinnen en helden dat
vanwege die horizon hier van te voren is klaar gezet. Een heel jonge heldin
deze keer. En ook een heel leuke.
Wie heeft er nooit gehoord van
Alice in Wonderland! Speelfilms, tekenfilm, illustraties, het is bijna
onmogelijk Alice niet te kennen. Lewis Carroll maakte van haar een
onsterfelijke heldin.
Voor mij is ze gewoon dat
kleine, nieuwsgierige meisje dat onbevreesd de wereld wil ontdekken. En als 't
goed is hebben we op latere leeftijd altijd nog zo'n klein meisje, of jongetje
natuurlijk, in ons die nieuwsgierig blijft naar het onbekende, het
avontuurlijke. Ik probeer zelf altijd dat kleine meisje in me te koesteren,
want op die manier kan ik al schilderend en boetserend met was mijn eigen
wereld, mijn monde interieur, blijven
ontdekken.
Daardoor is niet alleen dit
olieverfschilderij ontstaan maar heb ik ook een reeks beelden in kunststof laten
gieten nadat ik eerst mijn eigenste Alice met was had opgebouwd. Alice, het
meisje dat Wonderland aan kan!
Zoals ik vorige week al aankondigde ben ik even met m'n
koppie onder de internetradarhorizon verdwenen. Vandaar geen echt actuele
afleveringen enkele weken lang maar een serietje over mijn heldinnen en helden.
Karakters die tot mij kwamen via literatuur van een paar duizend jaar geleden
tot nu en die ik verwerkt heb in schilderijen. Vandaag William Shakespeare.
Shakespeare is natuurlijk zo'n
grote literaire held omdat hij in zijn toneelstukken nog zoveel andere helden
heeft gecreëerd. Tragisch, heldhaftig, verdorven, 't doet er niet toe, hij
heeft het hele menselijke scala aan karakters op papier en op het toneel tot
leven gebracht.Ook karakters zoals
Romeo en Julia die juist dankzij de liefde onvermijdelijk hun noodlot tegemoet
gaan.
Geef mij mijn Romeo; en als hij sterft
deel hem dan op in duizend sterretjes
die het uitspansel doen schitteren,
dat heel de aard' verliefd wordt op de nacht,
en geen nog eren zal verkwister zon.
(uit "De Tragedie van Romeo en Julia")
Toos van Holstein, Destination, olieverf 160-120 cm
Ik verdwijn voor enkele weken onder de
internetradarhorizon. Het waarom daarbij wordt wel duidelijk als ik met m'n
koppie er weer boven kom. Maar voor die komende weken heb ik wel korte
afleveringen voorgeprogrammeerd. Afleveringen over mijn 'heldinnen' en
'helden'. Dat is natuurlijk niet echt genderneutraal uitgedrukt, maar het LHBT
rumoer heeft ook niet zo mijn aandacht.
Wie zijn dat dan, die heldinnen en helden? Dat zijn
personages die ons in de loop van voorbije millennia via heel oude,
middeleeuwse en recente literatuur zijn overgeleverd en die mij hebben
geïnspireerd bij het maken van schilderijen.
Deze week is dat 'She'.
She, of Ayesha, de vrouw met het eeuwige leven uit de boeken
"She" en "Ayesha, the Return of She" van Henry Rider
Haggard is mij altijd bijgebleven als het prototype van de krachtige, machtige
en bepalende vrouw. De naam van Haggard zal velen nu onbekend voorkomen, maar
hij was aan het eind van het Victoriaanse tijdperk dé schrijver van romantische,
avontuurlijke romans. Diverse van zijn boeken zijn meerdere malen verfilmd.
"She"dus, maar "De Mijnen van Koning Salomon" zegt
waarschijnlijk nog meer. Echt wereldliteratuur is 't niet, maar zijn boeken in
kleurrijk proza zetten de toon voor vele navolgers. Lees onderstaande maar.
"Je droomde dat ze je over land
en zee meenam, voorbij door je geheugen bezochte plekken, over de mysterieuze
bergen van het Onbekende naar een onontdekte top. Leidt ze je zo ook niet door
het leven naar die top die ligt achter de Poorten des Doods? Je
droomde--."
(uit Ayesha, de Terugkeer van She)
Toos van Holstein, She, olieverfschilderij 145-115 cm
Wat ik met Mathilde Willink heb? Nou, tot voor kort niet
veel meer dan de meeste Nederlanders. Oké, ze was een aantal jaren lang de extravagant
opgemaakte muze en Amsterdamse societykoningin van de veel oudere magisch-realistische
schilder Carel Willink (1900-1983), ze verscheen in de prachtig barokke en ook
al extravagante kleding van mode-ontwerpster Fong Leng, ze maakte Willink
bekender, hij maakte een groot, iconisch portret van haar en ze stierf veel te
jong. Zelfmoord of moord? Dat is nooit opgelost. Maar dat was dan wel zo'n
beetje wat ik wist.
Zo moet ik tot mijn grote schande toegeven dat 't mij volstrekt
onbekend was dat ze uit Terneuzen kwam. Die stad op 'de andere kant', zoals Zeeuws-Vlaanderen
hier op Walcheren wordt betiteld. De Westerschelde, zo klinkt daarin door,
vormt dus niet alleen een geografische scheiding.
Maar in Terneuzen zelf wisten ze dondersgoed dat Mathilde
daar op 7 juli 1938 was geboren. Dit jaar dus op de kop af 80 jaar geleden. Reden
voor een groep enthousiastelingen om daar een uitgebreide manifestatie omheen
te gaan bouwen die in juli moet gaan plaatsvinden. Een manifestatie die verder
moest reiken dan alleen Zeeuws-Vlaanderen. Meer noordwaarts dus, via Zeeland de
rest van Nederland in. Naar hun 'die andere kant'. Want dat sentiment is
tweekantig.
Vandaar dat de organisatie ook graag kunstenaars uit
bijvoorbeeld Walcheren bij hun evenement wilde betrekken. Op hun uitnodiging
heb ik heel spontaan en enthousiast ja gezegd. Leuk leek me dat. Alhoewel, leuk?
Tegenwoordig moet je dan, geloof ik, zeggen dat je 't een uitdaging vindt.
Schijnt beter te klinken. Op dus naar die andere kant, naar Terneuzen, voor een
bespreking en een rondgang langs de verschillende beoogde manifestatielocaties.
Het gevolg? Dat ik nu heel druk aan het 'mathilden' ben.
bezig met het maken van de installatie
Met een installatie die, zoals 't er naar uitziet, in de Grote Kerk komt. Met
een met groot drieluik dat in galerie Lokaal 54 komt te hangen. En met nog iets
anders dat toch al op mijn verlanglijst stond maar nu helemaal een verplicht
nummer werd. Een bezoek aan het uit de middeleeuwen stammende kasteel Ruurlo in
de Achterhoek. Daar waar kunstverzamelaar en mecenas Hans Melchers sinds juni
vorig jaar het grootste deel van zijn Willink-collectie heeft ondergebracht. Het
kleinere deel bleef achter in zijn tweede museum, 't prachtige MORE in Gorssel,
niet ver van Ruurlo.
voorkant van kasteel Ruurlo
achterkant
Was mijn verlangen destijds gewoon 't zien van dat
gerestaureerde kasteel en de Willinks, na die Terneuzense uitnodiging was ik nu
natuurlijk extra gefocust op Mathilde.
Hoe werd zij er gepresenteerd? Wat kon ik daar nog van opsteken?
Dat museum is echt een must!Prachtig zoals dat kasteel is
gerestaureerd. Prachtig zoals er nieuwe zowel oud als modern aandoende houten
vloeren zijn gelegd. Prachtig zoals met modern design en moderne materialen de
muren zijn behangen op een manier die doet lijken of het al eeuwen zo is
geweest. En prachtig ook de nieuwe brug en glazen ingang die perfect zijn
geïntegreerd. Chapeau! Voor zowel de miljoenen van Melchers als de architecten.
een paar van de Willink-zalen
Carel Willink laat ik maar even zitten, 't gaat nu om
Mathilde. Aan haar werd ook ruim aandacht besteed. Met centraal een aantal Fong
Leng gewaden die ze ooit heeft gedragen en natuurlijk dat iconische portret met
jurk. Met in een vitrinekast een bijna gelijkend exemplaar van dat
glinstergewaad. De 'echte' kan namelijk niet meer worden getoond. Over haar
turbulente laatste paar levensjaren na de scheiding van Willink werd ik echter
niet veel wijzer gemaakt. Maar ja, het museum is ten slotte ook gewijd aan
Carel.
jurken van Mathilde
HET schilderij en DE jurk
Dat Mathilde als icoon nog steeds aanspreekt blijkt wel
uit allerlei boeken over haar leven en de misdaadroman die Thomas Ross over
haar dood schreef. Net zoals uit de vele filmpjes die er over haar op YouTube
staan. Zoals bijvoorbeeld een interview met haar door die enge roddelkoning
Henk Van der Meyden, de man waaraan je als societyfiguur destijds niet voorbij
kon.
Nu op naar 7 juli. Ik ga in ieder geval mijn bijdrage
leveren, inspiratie genoeg. Dit wordt vervolgd, da's duidelijk. Tot volgende
week.
Die ZeBra uit de
titel ben ik natuurlijk. Een afkorting die staat voor Zeeuwse Brabander. Aan
mijn g is namelijk duidelijk te horen dat ik niet uit het Zeeuwse kom maar uit
die aangrenzende provincie. Maar ZG? Is dat een of ander gevaarlijk virus? Nou,
wel een soort van. Het waart nu al een aantal achtereenvolgende winterseizoenen
in februari door Middelburg. Maar gevaarlijk is het niet, wel leuk. Het nieuwe
jaar van de Kunst en Cultuurroute Middelburg start namelijk, al weer voor de
derde keer, met het thema Zeeuwse Gasten.
Die kunstroute in
Middelburg (zie ook de website https://www.kunstroutemiddelburg.nl/
) is zo langzamerhand best wel een fenomeentje. Al jaren lang elke 1ste zondag
van de maand behalve in januari. Hoeveel van dat soort routes zouden er zijn in
Nederland? Met ook elke maand weer de 'Uitloper'. Een evenementenfolder over
alles wat er in die maand gebeurt in Middelburg met een kaart van de route en
een beschrijving van de deelnemende ateliers en galerieën.
Ook nu staan weer
zo'n 30 deelnemers fris in de startblokken om de vele bezoekers een aangename
kunstmiddag te bezorgen in ons onvolprezen Middelburg. De stad waarover ik al
heel wat keren heb horen zeggen door bezoekers die er voor de eerste keer
kwamen 'ik wist niet dat Middelburg zo leuk was'. En zo is dat toevallig ook
nog eens een keer. Om alles nog leuker te maken is er nu dus voor de derde keer
dat thema 'Zeeuwse Gasten' bij de kunstroute.
Een aantal ateliers
heeft een Zeeuwse kunstgenoot gevraagd als gastexposant op die 1ste zondag van
februari. Of te wel op zondag 4 februari
van 12-17 uur. Bij mij is dat Anneke Coppoolse met haar uitgebalanceerde
keramische werken. Kunst die heel mooi aansluit bij een serie schilderijen van
mij die ik maakte rond het thema 'De mens op weg'. Schilderijen geïnspireerd op
de middeleeuwse pelgrimage naar Santiago de Compostela en de, ook al
middeleeuwse, Divina Commedia van Dante Alighieri.
Beweging, keramiek van Anneke Coppoolse
Anneke Coppoolse
Toos van Holstein, Paradiso, olieverf 100 cm-90 cm
Toos van Holstein, El camino, olieverf 160 cm-110 cm
de gratis brochure van 'De Mens op Weg'
Speciaal vanwege deze Zeeuwse Gasten editie heb
ik ook voor iedere bezoeker op 4 februari een cadeautje klaar liggen. Helemaal gratis en
voor niks een 32 pagina's dikke kleurencatalogus over die reeks werken rond 'De
mens op weg'. Wees erbij, die uitgave is over een aantal jaren een
verzamelaarsitem. Vast en zeker. Of voor de Vlaamse bezoekers, zeker en vast.
Dat thema Zeeuwse
Gasten is overigens niet het enige thema bij de route in 2018. Even op een rij:
4 maart 'Van Klassiek tot Populair', 6 mei 'Middelburg Boekenstad', 2/3 juni
'Middelburg VÓL-Koren', 5 augustus 'Kunstmarkt' en 4 november 'Poëzie'. En wie
weet wat er allemaal nog meer komt! 't Is duidelijk, Zeeland bruist het hele
jaar en Middelburg levert de bubbels!
Wie weet tot 4
februari en anders tot volgende week.
groot beeld van Vercingetorix bij Alesia (Frankrijk)
nog zo'n beeld, nu in het MARQ in Clermont-Ferrand
Ooit gehoord van Vercingetorix? De kans op nee is, schat
ik zo in, veel groter dan op ja. Maar daar gaat nu verandering in komen. En ooit
gehoord van Asterix? Of Obelix? Ik durf er wel een legioen beurs gemepte
Romeinse soldaten onder te verwedden dat 'ja' hier sterk overheerst. Hele
volksstammen in Nederland, of die nou nageslacht zijn van de Batavieren,
Friezen of Cananafaten, beginnen blij te glimlachen bij 'Zo'n 2000 jaar geleden was heel Gallië (zo heette Frankrijk toen)
bezet door de soldaten van Caesar, de Romeinse veldheer. Heel Gallië? Nee, een
kleine nederzetting bleef moedig ………..'. Kijk maar op de eerste pagina van
heel veel Asterix stripboeken.
Dat glimlachen deden zowel levensgezel als ik dan ook
toen we in oktober, onderweg in Frankrijk, een groot reclamebord passeerden.
Met daarop de verblijdende mededeling dat er weer een nieuwe 'Asterix' zat aan
te komen. Al vast iets voor de Sinterklaaslijst! Maar waarom daar hier over
schrijven? Omdat het toeval mij twee dagen later in het MARQ bijna letterlijk aan
liet lopen tegen ene Vercingetorix. Met als gevolg twee grote AHA's. Aha één:daar
kwam dus Asterix vandaan, daar sloeg dat tweede plaatje uit Asterix de Galliër,
het allereerste album, op. En aha twee? Onze Nederlandse identiteit. Heel erg in de laatste jaren. Maar daarover straks.
2e plaatje uit Asterix de Galliër (Duitse versie)
atrium in het MARQ
bij een groot, heel dramatisch werk in het MARQ
Eerst dat MARQ, het Musée d'Art Roger-Quilliot in
Clermont-Ferrand. Een regionaal museum waarin oud en nieuwbouw prachtig zijn
geïntegreerd en waar je een verrassende kunstcollectie tegenkomt. Met dus ook die
afdeling 'Vercingetorix'. De Galliër die
in 53-52 v. Chr. een eerst succesvolle opstand leidde tegen Julius Caesar
maar ten slotte toch als gevangene werd afgevoerd naar Rome. Eeuwige roem dus voor
Caesar die nu heel Gallië had veroverd. Behalve dan natuurlijk dat ene legendarische
dorpje aan de noord-westkust!
schilderijen en beelden van Vercingetorix in het MARQ
Maar waarom hadden ze daar in het MARQ nou zo'n Vercingetorix-afdeling?
Omdat ze in het Frankrijk van de 19de eeuw heel hard helden nodig hadden voor
het opkomend nationalisme. Een tendens die trouwens in heel veel andere
gebieden van Europa ook opspeelde. Hé, komt dat bekend voor, zelfs nog in de
21ste eeuw? En wat is er nou mooier om nationalistische gevoelens te stimuleren
door die te projecteren op iemand uit het verre verleden. Iemand die het toen ook
al opnam tegen de vreemde overheerser. Ontelbare beelden en schilderijen zijn
er daardoor in de 19de eeuw van die pré-Asterix gemaakt. Zelfs een beeld van
hem samen met Marianne, dat andere Franse oersymbool voor vrijheid en
nationalisme.
Marianne en Vercingetorix
Nu die tweede AHA. Want hadden wij in de 17de eeuw niet
ook al zoiets? Onze nieuwe, nog behoorlijk loszanderige Republiek der Zeven
Verenigde Nederlanden kon ook wel wat verenigende oppeppers gebruiken. Het nieuwe stadhuis in Amsterdam, nu het
Paleis op de Dam, moest daarvoor het podium worden. Diverse kunstenaars kregen
opdrachten, waarbij ook ons aller Rembrandt. En die kwam aanzetten met 'De
samenzwering van de Bataven onder Claudius Civilis'.
Rembrandt, De samenzwering van de Bataven onder Claudius Civilis
Ook alweer zo'n opstandig figuur, die Claudius. En ook
vechtend tegen de Romeinen. Eigenlijk dus 'onze' Asterix avant la lettre. Wat we nu nog van dat schilderij kennen, is maar
een stuk van het oorspronkelijk geheel. Want de heren bestuurders vonden de
steeds losser wordende stijl van Rembrandt niet goed meer te pruimen. Het meer
dan 5 meter hoge en brede schilderij werd al snel teruggegeven aan Rembrandt. Te
groot voor de handel sneed hij het nu nog bekende deel eruit. Hangt dat nu in
het Rijksmuseum? Nee. Dat hangt in het Nationalmuseum van Stockholm.
Logisch dus dat we nog steeds aan het bekvechten zijn
over wat nou eigenlijk die Nederlandse identiteit is. Dat overgebleven stuk van
2 bij 3 meter van onze nationale held Rembrandt met daarop die andere nationale
held, onze fiere, edelmoedige en strijdvaardige Bataaf Claudius Civilis,hangt
in Zweden!
Die nieuwe 'Asterix en de race door de laars' heb ik weer
met veel plezier gelezen, alhoewel het verhaal erin wel eens sterker is
geweest. Maar de tekeningen met al die half verborgen grapjes blijven
ijzersterk. Eigenlijk best gek dat Vercingetorix en Claudius zich beiden hebben
moeten overgeven aan de Romeinen en heel veel eeuwen later toch een nationale
heldenstatus kregen. Geef mij dan toch maar Asterix. En Obelix natuurlijk. En
Rembrandt. Tot volgende week.
Ego's, karakters, vreemde typen genoeg in de kunstwereld.
En sommigen zijn dan nog weer een graadje vreemder. Maar één stak er qua
verkniptheid toch met kop en schouders bovenuit. Anton Heyboer(1925-2005) .
Ergens in oktober had ik hier al eens verteld dat de
tentoonstelling 'Het goede moment' over hem in het Haagse Gemeentemuseum op
mijn te-doen-lijst stond.
Een expositie die werk van hem toont, gemaakt in de jaren
tot 1977 en daar dan bewust stopt vanwege een heel plotse, kunstzinnige
breuklijn. Voor die tijd een kunstenaar die 't wereldwijd in de musea aan het
maken was.
vroeg werk van Heyboer op de expositie
Daarna 'die geflipte kunstenaar met zijn vier vrouwen', een
mallotige BN'er. Vooral veroorzaakt door de pagina-grote sappige verhalen van BN'er
goeroe Henk van der Meijden in De Telegraaf. Over hem, die vrouwen en ook die
gigantische puinzooi op zijn labyrint-achtige boerderij in Den Ilp.
foto's op de tentoonstelling
Busladingen toeristen stopten bij zijn galerie. Daar waar
altijd wel kippen, bootjes en vrouwen te koop waren. Op papier dan. Door
Heyboer in een paar minuten neergekalkt en vlot de deur uitgaand voor een paar
honderd euro per stuk. Hoeveel zou hij er daarvan hebben gemaakt? Gigantische
aantallen in ieder geval. Hoe dat toeging is te zien op YouTube bij een voor
mij toch behoorlijk tenenkrommende aflevering
van het programma 'Thuis bij ..' van ons aller André van Duin.
Hoe mallotig wil je je gedragen als kunstenaar! Is 't de
echte Heyboer in dat programma of is 't alleen maar een met verve gespeelde rol?
Als charlatan in een toneelstuk zou hij 't zeker goed hebben gedaan.
In ieder geval zwerven er heel wat Heyboerse kippen en
vrouwen rond op kunstveilingsites als Catawiki en Kunstveiling. Vorige week telde
ik er daar in totaal een dikke twintig. Allemaal van na die breuklijn 1977. Of
die ook allemaal echt zijn? Hoe dan ook, elke week weer komen er andere bij.
Zoiets als warme broodjes bij de bakker. Maar zo maakte hij ze ook.
een van de gigantische hoeveelheid kippen van Heyboer, niet op de expositie
Dat is dus niet mijn Anton Heyboer. Dat is die van voor
1977. Een kunstenaar die in zijn etsen
een magie legt die me sterk doet denken aan grotschilderingen uit de oertijd.
Die kun je ook niet echt begrijpen en toch spreekt hun beeldtaal me aan. Net zoals bij Heyboer. En waarom? Dat is het
mysterieuze van kunst. Dat weet ik eigenlijk niet.
Dat gevoel speelde vast ook bij anderen toen Heyboer in
1957 voor het eerst ging exposeren bij galerie Espace in Haarlem. Daar was toen
overigens al heel wat levensleed aan vooraf gegaan. In de oorlog een werkkamp
in Berlijn waar hij bijna stierf en waar hij sterk getroebleerd uitkwam. In
1951 voor enige tijd opname in een psychiatrische kliniek. Diverse scheidingen.
En dan uiteindelijk in het maken van etsen een uitweg vinden voor zijn
geestelijke demonen. Etsen met een volstrekt eigenzinnige beeldtaal gebaseerd
op wat hij Het Systeem noemt. Het door hem op schrift gestelde Systeem dat 'm
houvast gaf in het leven en dat alleen hij blijkbaar volledig kon doorgronden. Een
'normaal' iemand haakt daarin namelijk na een paar zinnen al verdwaasd af.
Volstrekt onbegrijpelijk.
werk gebaseerd op het Systeem
detail van een werk
Maar zijn buiten alle kunststromingen vallende kunst sprak
aan, nationaal en internationaal. Tentoonstellingen in en aankopen door het
Gemeentemuseum en het Stedelijk. Deelname aan de prestigieuze Documenta III in
Kassel waar zijn grootste grafische werk ooit, Het goede moment, hangt tegenover
'La perruche et la Sirène' , het toen al beroemde gigantische knipsel van
Matisse.
'Het goede moment', nu voor het eerst in Nederland te zien
links 'La perruche etc.' van Matisse, een paar jaar geleden op de Matisse-tentoonstelling in het Stedelijk Museum
De top of the bill, het
Museum ofModern Art in New York oftewel het MoMA, koopt werk aan. Hij wordt
geëerd in Japan en exposeert in 1975 in het LACMA, zoiets als het MoMA, maar
dan in Los Angeles. Daar hangen schilderijen van hem, een nieuwe tak van sport
voor Heyboer,naast werk van o.a. David Hockney en Lucian Freud. Beiden nu
moderne iconen in de kunst.
werk dat in het MoMA heeft gehangen
En waar is Anton Heyboer gebleven? Ja, in het
Gemeentemuseum 40 jaar na zijn laatste grote tentoonstelling daar. Met grafiek,
foto's en schilderijen die hij na een expositie in het Stedelijk in 1975 uit
een soort frustratie gedeeltelijk overschilderde. In feite de beëindiging van
een beloftevolle kunsttoekomst. En 't waarom? Dat is zoals veel bij Heyboer nooit
echt duidelijk.
zaal met de overgeschilderde doeken
De man laat zich niet duiden. Was al dat Henk van der
Meijden, André van Duin en kippengedoe
later een rol als malloot? Of was
ie een door geestelijke demonen bezocht getroebleerd kunstzinnig genie? Misschien
wel beide. Want nu de Grote Trump zichzelf recent niet alleen slim heeft
genoemd maar ook nog een stabiel genie zijn de geniemaatstaven een tikje opgerekt
geraakt en zou Heyboer best ineens in die categorie kunnen vallen. En wie weet
kan hij nu ook als geestelijk stabieler worden gezien. Tot volgende week.
