Moesman en de Museumhonger óftewel Surrealistische Vrouwen zijn Hot

'Huidhonger' mag van mij het mooiste nieuwe woord van 2020 worden. Nu al. Want klinkt dat woord niet heel erg veel leuker dan het door de coronaperikelen zo langzamerhand toch wel erg afgesleten 'knuffelen'?

Voor mij persoonlijk zou 'museumhonger' dan trouwens geen slechte keus zijn voor de tweede plek. Maar zoals gezegd, dat is echt persoonlijk. Want honger naar musea na onze intelligente lockdown zal voor een behoorlijk deel van de Nederlandse bevolking toch even wat minder prioriteit hebben. Dat ik al een paar jaar na mijn geboorte behept bleek met een overmatig groot kunstgen? Tja, iedereen heeft wel ergens een handicap.

mijn museumhonger stillend in het Centraal Museum in Utrecht

Mooi dus dat ik mijn museumhonger sinds kort weer mag uitleven. Ik deed hier al verslag van mijn bezoek aan het Rijksmuseum direct na de lockdown opheffing. Met daarin verwerkt een speciale Efteling-ervaring wat rijen en wachten betreft. Dus toen ik vier dagen later de ingang van het Utrechtse Centraal Museum in de verte zag opdoemen, was ik sterk benieuwd naar de logistieke gang van zaken daar. Geen enkel probleem zowaar. Tijdslot oké, pijltje volgen, het nieuwe ritueel van handjes met gel opschonen, het gratis online-ticket tonen in combinatie met de Rembrandtkaart en op naar 'De Tranen van Eros- Moesman, surrealisme en de seksen'.

reproductie van 'Bijeenkomst van vrienden' van Max Ernst (1922)
waarop al veel leden van de toekomstige surrealistengroep van 1924

deel van de prachtig ingerichte expositie

de bijna surrealistische inrichting

Want daarvoor kwam ik. Zeker omdat Nederlands enige echte en bekende surrealist, de Utrechter Joop Moesman, daarin de hoofdrol speelde. Maar meer nog eigenlijk vanwege de speciale aandacht voor vrouwelijke surrealisten. Een in de kunstgeschiedenis weggeschreven groep kunstenaars die nu extra in de lichtspots werd gezet. Die groep is namelijk de laatste paar jaar ineens heel erg hot geworden in de museum en veilingwereld. En terecht! 

bij een werk van Leonor Fini, één van mijn favorieten

dat zelfportret uit 1922

 Daarover later meer. Nu eerst Moesman (1909-1988). Een nogal gecompliceerd mens, maar als jongen al een overduidelijk schilderstalent. Dat zegt bijgaand zelfportret wel dat hij op 13-jarige leeftijd maakte met een olieverfkistje dat hij voor zijn verjaardag kreeg van zijn vader. Die, van beroep tekenaar en steendrukker, dat talent natuurlijk wel onderkende.

Rond 1930 ontdekte Moesman het surrealisme. Een tak van kunstsport die ontstond in het Parijs van 1924 op initiatief van schrijver André Breton. En daarna groot werd gemaakt door onder anderen Salvador Dalí, Max Ernst en René Magritte. Mannen allemaal, die nu niet meer uit de musea zijn weg te denken.

op de expostie Salvador Dalí,
La mémoire da la femme-enfant (1929

Max Ernst, La joie de vivre (1936-37)

 René Magritte, La race blanche (1937

De dromen in ons onderbewuste, waaronder ook seksuele fantasieën, wilden ze zichtbaar maken om op die manier de geest vrij te maken. Vrouwen speelden daardoor een belangrijke rol bij die mannelijke surrealisten van het eerste uur. Maar dan alleen als muze en inspiratiebron. Dat er ook kunstenaars onder hen waren?  Hoezo? Vrouwen waren toch vooral een object om vaak naakt weer te geven in allerlei onbestaanbare, droomachtige vormen in een verder ook surreële omgeving?

Toen Moesman voor het eerst zwart-wit foto's van die schilderijen zag, wist hij 't. Dit wil ik ook. Onder de noemer van surrealisme kon hij de gecompliceerde gevoelens kwijt waar hij mee zat. Zoals bijvoorbeeld zijn niet altijd even makkelijke verhouding met vrouwen. Een volgens de verhalen nogal dominante moeder, een verloofde die van haar ouders niet met hem mocht trouwen en daarbij nog zijn hang naar sadomasochisme. Nou, dan kon je in het calvinistische Nederland van de jaren 30 je borst wel natmaken voor een schandaaltje hier en een schandaaltje daar als je dat in schilderijen verwerkte. Zoals in 1933. Toen de directie van Amsterdamse Stedelijk Museum bij een tentoonstelling onderstaand schilderij verwijderde.

Moesman, Namiddag (1932)

Want pervers en onsmakelijk! Dat was het oordeel van pers en bestuurlijke instanties. Wat ze in deze amorfe vorm zagen, zei natuurlijk ook direct heel veel over hun eigen onderbewuste. Wat mij betreft dus gewoon touché voor het surrealisme. Maar Moesman ging onverdroten verder op de ingeslagen weg en heeft nog heel wat iconische schilderijen gemaakt die nu onverbrekelijk verbonden zijn met ons Nederlandse kunsterfgoed. Zoals onderstaande werken waarvan bijna iedereen wel eens het beeld ergens heeft opgepikt.

Moesman, Het gerucht (1937), toen ook al een schandaal waardig

Moesman, Ontmoeting (1932)

Moesman, Avonduur (1962), waarin hij tijdens de seksuele
 revolutie in de jaren 60 iets durfde te tonen van zijn SM gevoelens 

Moesman, Oktober (1965)

Moesman, Zelfportret (1935), geschiilderd toen bleek dat hij
van haar ouders niet met zijn verloofde mocht trouwen

Moesman heeft dus een heel intrigerend en prachtig fijnschildersoeuvre nagelaten. Nu een kern in de collectie van het Centraal Museum en ook kern van de echt heel mooie, tot 16 augustus verlengde tentoonstelling 'De tranen van Eros'. Heengaan!

En de surrealistische vrouwelijke kunstenaars die nu over de hele wereld hot aan het worden zijn? Die moeten toch nog even wachten. Maar dat hebben ze al heel lang gedaan, daar kunnen ze wel tegen. Tot volgende week.

TOOS

Surrealistische realiteit in Boijmans

de beroemde "Mae West lippensofa" van Salvador Dali bij "Gek van surrealisme" in Boymans van Beuningen

Leonor Fini, Due Donne, 1939

 Kun je 't eigenlijk nog wel surrealisme noemen als je een surrealistisch moment hebt tijdens het rondlopen op de grote tentoonstelling "Gek van surrealisme" in het Rotterdamse Museum Boijmans van Beuningen?  Want is zo'n surrealistisch moment daar dan eigenlijk niet normaal?  Ik had 't toen ik Leonor Fini en André Masson er tegenkwam. Niet in levende lijve trouwens.  Ze zijn al weer wat jaartjes dood en daaruit opstaan is maar weinigen gegeven. Zelfs bij surrealisten. Maar dode kunstenaars leven wel voort in hun schilderijen. En die hingen er wel.

André Masson, Massacre, 1931

Maar waarom had ik nu juist bij die twee dat surrealistische moment? Er hangt ten slotte volop werk van wereldwijd bekende grote kunstkanonnen als Max Ernst, Salvador Dali, Yves Tanguy en René Magritte. 

Max Ernst, Le couple, 1923

Yves Tanguy, Les Survenants II, 1942

Dali, Impressions of Africa (detail), 1938

René Magritte, The red model. 1935

Dat komt omdat er voor mij een persoonlijk lijntje loopt naar Fini (1907-1996) en Masson (1896-1987) van wie de namen regelmatig vallen in gesprekken met Jean-Paul Aureglia in zijn galerie Quadrige in Nice. Die galerie, waarmee ik al weer heel wat jaartjes samenwerk, werkte namelijk ooit  onder de naam La Diane Française ook met hen beiden. In de jaren 50 en 60 van de vorige eeuw.

Toen richtte Pierre Cottalorda zich met zijn uitgeverij La Diane Française op literaire kunstboeken in kleine oplage, aangekleed met steendrukken of etsen van bekende kunstenaars. Zoals de toen al wereldberoemde Matisse en Dali. En met, daar zijn ze, Leonor Fini en André Masson.

 Gaat hier misschien een belletje rinkelen bij regelmatige lezers van dit blog? Want geeft galerie Quadrige ook niet nog steeds zulke boeken uit onder die naam van La Diane Française? En lever ik daaraan niet ook regelmatig mijn bijdrage? Ziehier het lijntje.

Begin jaren 90 werden de oude Pierre Cottalorda en de veel jongere Jean-Paul Aureglia compagnons in de nieuwe galerie Quadrige waar uitgeverij La Diane Française onderdeel van ging uitmaken. Samen met de inboedel daarvan. Zoals een door Masson zelf geschreven en geïllustreerd boek "Le PLAISIR  de PEINDRE". Nu een bibliofiele uitgave. En zoals een kunstuitgave van het beruchte en beroemde erotische "L'histoire d'O" waarbij die 50 tinten grijs volstrekt verbleken. Berucht vooral omdat het onder pseudoniem geschreven was door een toen nog onbekende vrouw. Een vrouw die porno schreef? Kon dat zomaar? Opschudding alom! Maar ja, 't kon dus.

Net zo goed als dat een andere vrouw voor die kunstuitgave nogal erotisch getinte steendrukken maakte. Leonor Fini dus. Een behoorlijk onafhankelijk ingesteld typje dat beslist niet bang was voor een opschuddinkje hier en daar. In Frankrijk en Amerika zeer gekend maar in Nederland nooit echt doorgebroken. Toch hangt ze nu maar mooi in Museum Boijmans. De Leonor Fini waarvan ik via galerie Quadrige nog zo'n L'histoire d'O steendruk heb kunnen verwerven. De Leonor ook die regelmatig verkeerde in het gezelschap van Dali en andere surrealistische tijdgenoten. Wat eveneens gold voor André Masson.

Dali leunend tegen de paal, Leonor rechts van hem

Snap je nu mijn surrealistisch moment? In 1994, toen ik door toeval betrokken raakte bij Quadrige in Nice, had ik toch nooit kunnen bedenken dat een schakel van gebeurtenissen mij in 2017 in Rotterdam blij verrast voor schilderijen van Fini en Masson zou laten stilstaan?

Leonor Fini, The alcove, met Leonora Carrington (zie hieronder) op voorgrond

 Dat stilstaan gebeurde natuurlijk bij meer werken. Want aan Max Ernst kan ik nooit voorbij lopen. Die heeft zo'n intrigerende wereld geschapen dat ik er elke keer weer naar toe wordt getrokken. En  Salvador Dali blijft natuurlijk een trekker van jewelste met zijn iconische gesmolten horloges en olifanten op dunne pootjes. Maar dat naast die mannen ook de vaak wat weggestopte vrouwelijke surrealisten, zoals Leonora Carrington, in de tentoonstelling aan bod komen, vind ik een groot pluspunt . Als lid van het vrouwelijk geslacht mag ik ten slotte best vinden dat vrouwen in de kunst zowel in het verleden als ook nu nog veel te vaak worden ondergewaardeerd en weggeschreven. Daar valt nog een wereld te winnen. 

Leonora Carrington, Are you really serious, 1953

links Leonor Fini, rechts Leonora Carrington

Tot volgende week.

TOOS

Kunst in Casino Knokke

Grand Casino in Knokke

Gokken? Nee, daar heb ik niet zoveel mee. Ooit heb ik in zo'n gigantische gokhal in Las Vegas één keer een muntje in zo'n eenarmige bandiet gegooid. Dat hoort er daar eigenlijk gewoon bij. Maar toen die bandiet mij niet beloonde voor die uitzonderlijke actie ben ik er maar gelijk mee gestopt. Dat was al met al de eerste en ook de laatste keer.

Dus toen ik een flink aantal jaren geleden eens in het Grand Casino van Knokke belandde, was 't niet moeilijk me te beheersen. Daar kwam ik toen trouwens ook voor de kunst. Want in dat beroemdste casino van België gebeurt veel meer dan alleen gokken. Daar kun je in de rotondezaal bijvoorbeeld geheel rond je eigen as draaien zonder de monumentale muurschildering  "Het betoverde rijk" van de beroemde Magritte ook maar een moment uit het oog verliezen. Die muurschildering is namelijk ook 360 graden in het rond.

deel van muurschildering van Magritte

Gemaakt in 1953 en natuurlijk een eye catcher van jewelste. En heb je genoeg van dat draaien, dan is er wel een of andere show of internationale muziekvoorstelling gaande. Alle grote theatersterren der aarde hebben er in het verleden opgetreden.

Nu was ik er afgelopen week weer. Niet voor die muurschildering trouwens. Alhoewel ik 't natuurlijk niet kon nalaten dat werk van Belgisch grootste surrealistische schilder opnieuw te aanschouwen. Wel voor de 1ste Knokke-Zoute Luxury & Art Fair van 7 t/m 9 oktober. Dat op verzoek van Anne van Hoof, één van de organisatoren. Of ik mee wilde doen met die beurs? Ja, natuurlijk! Want Anne ken ik al heel lang. Al ruim over de 20 jaar. Bij haar in Galerie Natascha aan de Zeedijk, de bekende kunstboulevard in Knokke, hebben heel wat schilderijen van mij gehangen en is ook heel wat werk richting Duitsland, Frankrijk, Luxemburg en natuurlijk ook België gegaan. Maar een aantal jaren geleden koos zij met haar verkoop en managerskwaliteiten voor de mode in Knokke. Toch zie je dan dat het kunstbloed na verloop van tijd weer kruipt waar het niet gaan kan. Dus kwam het idee voor die Knokke-Zoute Luxury & Art Fair boven drijven die ze nu samen met een kompaan voor de eerste keer heeft opgezet.

En dus stond ik vorige week donderdag op een trap om werk op de beurspanelen van het Kunstplein te bevestigen.

De openingsavond met het VIP Gala op vrijdag kon ik jammer genoeg niet meemaken. Jammer, want in Knokke lopen heel wat VIP's rond, zeker en vast. 't Is, schat ik zo in, de rijkste gemeente van België. Maar ja, ons jaarlijkse familie weekend dat al heel lang in de agenda stond, is bijna heilig. Alleen weten ze dat in het Vaticaan nog niet. Toch bleek het nog mogelijk de zondagmiddag door te brengen in dat Grand Casino. Met de grote kroonluchter aan in volle lichtglorie.

deel van de kroonluchter met rechst de afdeling met mijn werk

Want dat is ook een van die dingen daar: die monumentale Venetiaanse kroonluchter bestaande uit meer dan 7000 elementen. De grootste ter wereld. Dat beweren ten minste de Knokkenaren. Ik zal ze maar geloven. Alhoewel ik me ook kan voorstellen dat ze in het al eerder genoemde Las Vegas in een van hun gigantische gokpaleizen nog wel ergens een grotere hebben. Tot volgende week.

TOOS