The Wild West, Gebleekte Koeienschedels en Fascinerende Landschappen

Hé, heb je die foto hierboven daar niet al eens eerder zien staan? Klopt. Drie weken geleden stond ie er ook. In deze aflevering over Georgia O'Keeffe, een van mijn schildershelden. Maar de verklaring van waarom die daar stond? Die moest ik toen nog schuldig blijven. Want anders liep de lengte van die aflevering echt uit de hand. Hierbij de inlossing van mijn schuld.

ergens onderweg in het Wilde Westen van Amerka

Toen ik begin jaren 90 voor het eerst The Wild West van Amerika doorkruiste, was dat een overweldigende ervaring. Wat een ruimte, wat een ongelooflijk landschap, wat een rijkdom aan fascinerende kleuren. Daardoor begon ik te begrijpen waarom de wereldberoemde Georgia O'Keeffe, daar in New Mexico, schilderde zoals ze schilderde. Zo'n groots landschap vanuit je eigen gevoel in verf weergeven zonder te vervallen in het puur naschilderen van een fotografische realiteit, is gewoon heel moeilijk. Dan moet je wel sterk vereenvoudigen. Dan moet je die prachtige aardtinten flink aanzetten, dan moet je sterke kleurtegenstellingen creëren. Kijk maar eens naar een paar van haar landschapsschilderijen en wat foto's uit de rijke verzameling die ik op latere reizen in die gebieden digitaal bij elkaar schoot.

een landschapsschilderij van Georgia O'Keeffe

gewoon weer zo'n foto van onderweg

Georgia O'Keeffe

foto onderweg

Georgia O'Keeffe

foto onderweg

Dit past ook helemaal bij wat ze eens schreef in een brief aan een kunstgenoot. 'Wat anderen vorm hebben genoemd, heeft niets van doen met mijn vorm- ik wil mijn eigen creëren. Ik kan niks anders doen dan dat- als ik denk aan wat anderen- autoriteiten of het publiek- of wie dan ook- zouden zeggen van mijn vorm zou ik niet in staat zijn om ook maar iets te doen'. Die houding van 'ik zoek zelf wel uit wat ik wil schilderen, ik laat me de les niet lezen' spreekt mij persoonlijk ook heel erg aan. Op de academie was ik al een van de weinigen die altijd figuratie in mijn werk wilde aanbrengen. Ik kon in feite niet anders. De abstracte kunst die toen helemaal 'in' was, paste niet in mijn wereld. Ik had ook mijn eigen vorm. En belangrijke leraren voor me, zoals Ru van Rossem en Nico Molenkamp hebben me daarin toen gelukkig gestimuleerd. Waarschijnlijk omdat zij in hun kunst ook altijd werkten met figuratieve elementen, ook in een geheel eigen vorm, een geheel eigen wereld. Een wereld die ik,ook al zijn ze al jaren dood, nog steeds van verre herken in hun schilderijen en grafiek.

Ru van Rossem, grafiek

Nico Molenkamp, olieverf

Maar nu nog die atelierfoto met de koeienschedel en wat dat met Georgia O'Keeffe heeft te maken. Die schedel kreeg ik in de grijze oudheid eens van een leerling. Toen ik nog op de Middelbare Detailhandelsschool les gaf in het vak Esthetische Vorming. Ik had me in een les spontaan laten ontvallen dat het hebben van een koeienschedel me wel interessant leek. Staat die leerling een aantal dagen later met een heel grote tas voor mijn neus. Wat daarin zat? Een afgesneden koeienkop! Had ie geregeld via zijn vader. Moest nog wel,zo wist hij met een grote grijns te vermelden, helemaal worden schoongemaakt. Ik zal je niet vermoeien met de mierenhoop waarin ik die kop heb gestopt en de grote uitkookpan die uiteindelijk nodig was. Maar dat die schedel nu al jarenlang mijn atelier siert, is gewoon een feit. Hij komt ook nog voor in kunstwerken van me. Bijvoorbeeld als warme welkomstgroet voor de zielen van overledenen die zich melden bij de Griekse onderwereld, de Hades.

 

Toos van Holstein, Hades, olieverf

En dan kom ik er op een goeie dag via foto's achter dat Georgia O'Keeffe ook een koeienschedel in haar pueblo in New Mexico had hangen en die gebruikte in schilderijen.

Georgia O'Keeffe in haar pueblo

Voor haar overigens niet zo moeilijk om die zonder vel en zongebleekt te verkrijgen. Die vond ze gewoon op haar wandelingen door de woestijn. Niks geen mierenhoop en uitkookpan voor haar. Gewoon kant en klaar. Nog mooier werd 't toen ik ergens in het Wilde Westen deze foto kon maken. Niet als verwelkoming voor de Hades maar op het hek van een haciënda.

En 't wordt nog mooier. Weet je waar nu dat schilderij 'Hades' van mij hangt? Ergens in dat Wilde Westen. Op exposities in Nederland, België en Frankrijk  had niemand er belangstelling voor. Maar bij een tentoonstelling in Scottsdale, een kunstzinnige voorstad van Phoenix in Arizona (waar tijdens het schrijven van dit stukje nog steeds stemmen worden geteld) was ie gelijk weg. Een kwestie van cultuur.

een hoekje van mijn expositie destijds in Scottsdale, met links 'Hades'

Oh ja, heb je op tv nog gekeken naar die documentaire over Georgia O'Keeffe waarop ik je drie weken geleden wees? Tot volgende week.

TOOS

35 Miljoen duur? Ach, alles is relatief!

In gesprek met een bevriend galeriehouder op de PAN

Vorige week was ik nog in Amsterdam op de PAN. De Nederlandse en eenvoudiger pendant van de dure wereldbeurs TEFAF in Maastricht. Dus antiek in allerlei soorten, schilderijen van oude meesters en werken van hedendaagse kunstenaars. Eigenlijk was ik van plan daarover iets te schrijven. Want op de hedendaagse kunstbeurzen zijn allerlei ontwikkelingen gaande die duidelijk te maken hebben met het feit dat kunstkopers tegenwoordig hun portemonnee of creditcard wat minder snel tevoorschijn halen dan kunstverkopers eigenlijk wel graag zouden willen.

 

Georgia O'Keeffe, Red Hills, verkocht voor 35 miljoen euro

Georgia O'Keeffe

Maar toen kwam er ineens het nieuws dat in New York een schilderij van Georgia O'Keeffe was geveild voor, omgerekend vanuit dollars, 35 miljoen euro. Daarmee werd ze zomaar ineens de duurste vrouwelijke kunstenaar op onze aardkloot. Niet dat ze er zelf nog veel aan had. Want Georgia stierf in 1986, op de gezegende leeftijd van 98 jaar. Maar ze is al heel lang een van mijn favoriete kunstenaars. Een dijk van een wijf zogezegd. Dus daarom dacht ik "geen PAN maar Georgia O'Keeffe". Die PAN is er volgend jaar ten slotte ook weer.

Een dijk van een wijf dus, zeker door haar schilderijen die ik hier en daar door deze aflevering strooi. Maar ook omdat ze in haar leven aardig wat strijd moest leveren om aan de kunsttop in Amerika te komen. Dat was in de eerste helft van de 20ste eeuw voor vrouwen beslist minder vanzelfsprekend dan voor mannen. Ga maar na, pas eind 19de eeuw was het voor vrouwelijke kunstenaars enigszins normaal geworden op de academies het mannelijk naakt te mogen tekenen en schilderen. Leidinggevenden, mannen dus, vonden dat ze die tere vrouwelijke ziel daartegen toch echt in bescherming moesten nemen. Over die strijd van de vrouwen zijn heel wat kunstverhalen te vertellen. Maar dat is misschien iets voor volgende keren.

Toen Georgia in de jaren 20 begon met het heel vergroot te schilderen van bloemen of delen daarvan brak de hel los in behoudende kunstkringen. Want wat ze schilderde deed die mannen toch wel heel erg aan bepaalde vrouwelijk lichaamsdelen denken (zie hierboven). Tja, en dat kon natuurlijk niet, dat was pornografisch. Kijk, dat mannelijke kunstenaars het vrouwelijk naakt op allerlei manieren exploiteerden in hun werk was logisch. Daarvoor waren ze ten slotte man. Maar als een vrouw erotische beelden maakte, althans in mannelijke ogen? Dan waren ze wel van god los. O'Keeffe  werd zelfs afgeschilderd als ‘een door sex geobsedeerde nymfomane’. Zelf heeft ze altijd ontkent dat haar werk een erotische inslag zou hebben. Dat verzon men maar. Zelfs toen in de jaren 70 de feministische beweging in Amerika haar kunst annexeerde en ook duidelijk in het seksuele vlak probeerde te trekken, protesteerde ze. Als de altijd onafhankelijk denkende kunstenaar weigerde ze in deze mening mee te gaan.

 

Museum van Georgia O'Keeffe in Santa Fe

Overigens maakte ze ook heel ander werk dan die bloemen. Werk geïnspireerd door de natuur van de staat New Mexico waar ze jaren woonde en ook een eigen museum heeft in Santa Fe. Zelf heb ik die schedels ook zien liggen in de woestijn daar in dat deel van de USA. Amerikaanser kan bijna niet. Regelmatig kom je daar bij ranches zo'n koeienschedel tegen, gespijkerd aan het toegangshek. Dat heeft ook bij mij tot inspiratie geleid voor een schilderij dat nu ergens in Amerika hangt.

Georgia O'Keeffe, Skull, Red, White and Blue

Toos van Holstein, Hades

Natuurlijk is die 35 miljoen belachelijk veel. Dat soort bedragen slaat nergens meer op. Maar het doet me toch wel veel plezier dat "mijn" Georgia O'Keeffe nu de vorige vrouw met het recordbedrag zeer ruim heeft overtroffen. Dat was Joan Mitchell (1925-1992) die "maar" zo'n 10 miljoen euro haalde met het soort werk zoals hieronder.

 

Joan Mitchell, Grandes carrieres

 't Is maar waar je van houdt. Tot volgende week.

TOOS

www.toosvanholstein.nl

 http://www.toos.biz/

YouTube http://bit.ly/ij4Pag

Facebook http://www.facebook.com/TOOSvanholstein