Kunst op Cuba

Cuba en cultuur. Dat beloofde ik ten slotte vorige week. De muziek laat ik daar overigens maar buiten. Daarin ben ik geen expert. Salsa, cha cha cha, de Buena Vista Social Club, ze zijn allemaal van Cubaanse oorsprong, dat weet ik dan wel weer. Maar verder? Nee, ik houd me bij mijn leest, de beeldende kunst. En die hield veel verrassingen in.

 

in Santiago de Cuba

Dat ik de nodige muurschilderingen zou tegenkomen? Logisch. Want had de wereldberoemde Mexicaanse macho en muralist  Diego Rivera (1886-1975) het muurschilderen in Mexico en wijde omgeving in zijn tijd niet tot grote ontwikkeling gebracht? je weet wel, die Rivera die zo'n onstuimige knipperlichtrelatie had met die andere bekende kunstenaar Frida Kahlo. Juist ja, die van die film van een aantal jaren geleden.

Nou hebben wij natuurlijk ook wel onze muurschilderingen. Maar dat zijn dan meestal van die afzichtelijke graffiti tags. Die "handtekeningen" van, meestal, mannetjes die net als piesende hondjes graag hun geurteken achterlaten. In Cuba zie je dat gelukkig niet veel. Wel heb je daar dan weer de grote billboards en muurschilderingen die de revolutie van Castro en Che Guevara  verheerlijken. Maar dat heeft dan toch wel weer iets, vind ik. Zeker als die schilderingen al aan het vervagen zijn. Denk alleen maar aan mijn schilderijen met verweerde muren en je weet waarom.

Daarnaast waren er echter ook heel wat andere uitingen te vinden, van cartoon tot prachtige muur mozaïeken.

in Santa Clara

 

in Havana

Maar dat je op Cuba bij Viñales in de buurt ook de grootste rotswandschildering ter wereld had, dat was dan toch weer nieuw. Een schildering van werkelijk gigantische afmetingen die de ontwikkeling van de mens tot onderwerp heeft en waarbij heel wat verf is uitgesmeerd.

de grootste rotsschildering ter wereld

En wat te denken van het Casa de Cultura dat je in elke wat grotere plaats tegenkomt! Met tentoonstellingen van binnen en buitenlandse kunstenaars. 

het Casa de Cultura in Trinidad

Dat geeft toch een goed gevoel, te zien dat de cultuur zo wordt benadrukt. Zonder nadruk op het sociaal realisme dat in het communistische Rusland zo bon ton was. Alhoewel? Soms was er toch zo'n heldenmonument met heel erg veel revolutionaire held erin. Want de leiders van de 19de eeuwse onafhankelijkheidsoorlogen tegen Spanje worden ten zeerste geëerd.

heldenmonument in Santiago de Cuba

De grootste verrassingen wachtten echter in Havana. Maar ja, dat kan ook niet anders in zo'n bruisende stad met zo'n rijke historie.  Met daarbij nog twee miljoen inwoners op een totale Cubaanse bevolking van elf miljoen. Een aantal daarvan, kunstenaars, hebben zelfs een hele straat omgetoverd in één groot kunstwerk. Werkelijk alle muren van de hoge, omringende flats zijn beschilderd. En in die straat wemelt het van de driedimensionale kunst. Niet dat 't allemaal overweldigend is, maar het levert een fantastische sfeer op. 

Zoiets zouden we in Middelburg ook eens moeten doen. Dat zou een geweldige trekpleister worden. Maar ja, rijksmonumenten, commissies, bureaucratie, subsidiegedoe. Nee, laat toch maar!

Nog zo'n verrassing. In de oude stad van La Habana liep ik plotsklaps rond in een prachtig nieuw museum voor moderne keramische kunst, nog maar net open eigenlijk. Een oud, mooi gerenoveerd  paleis dat ooit in bezit was geweest van zo'n gigantisch rijke familie. Want die had je er vroeger heel wat op Cuba, juist in die oude stad natuurlijk.

keramisch museum in Havana

Dat ze daar goed bezig zijn, bleek wel uit het feit dat ik van het ene museum het andere inliep. Allemaal gerenoveerde familiepaleizen, allemaal vrij toegankelijk. Vaak met oude meubelen ingerichte kamers, geen echt overweldigende collecties, maar door de ambiance heel aantrekkelijk. Zelfs nog een zaal met allemaal oude Singer naaimachines!

De grootste verrassing wachtte echter in het Museo Nacional de Bellas Artes met de moderne Cubaanse kunst en die van de voorgaande paar eeuwen. Maar als ik daarover nu nog ga schrijven, loopt de lengte van dit stukje behoorlijk uit de klauw. Daarover dus maar de komende keer. Tot volgende week.

TOOS

Cuba, een land vol tegenstellingen

Net terug van een aantal weken Cuba kan ik er op internet weer helemaal tegenaan. Want dat Cubaanse internet wordt van regeringswege nog heel bewust in de kinderschoenen gehouden. Dus heb ik de afgelopen weken ook geen enkele moeite gedaan te berichten over mijn reis. Dat heb ik opgespaard voor de komende blogafleveringen.

Overigens lopen er al heel wat Cubanen rond met een moderne mobiel want mobiel bellen en sms'en is er geen probleem.  Maar internetten kan alleen in sommige hotels, altijd staatshotels trouwens, en postkantoren in grotere steden.

Als ik één ding heb geleerd de afgelopen tijd is 't wel dat dit zogenaamd communistische Cuba een land is vol tegenstellingen en dubbele lagen.

Overal vind je nog de "revolutionaire" afbeeldingen

Cubanen die sigaren roken? Vergeet 't, dat doen ze alleen voor de toeristenfoto's!

Met dollars kun je er, bijvoorbeeld, niet betalen. Maar de CUC, de munt waarmee alle toeristen moeten betalen, is wel 1 op 1 gekoppeld aan die dollar. Bij geld wisselen op de bank moet je daarbij ook rustig de tijd nemen voor alle procedures met het paspoort bij de hand. Maar bij wisselen in een bepaald staatshotel ging dat gewoon heel snel uit het losse handje zonder paspoort. Terwijl in datzelfde hotel bij het inchecken ik mijn paspoort wel moest tonen. Vreemd? Nee hoor, in Cuba helemaal niet! Daar is niets vreemd. Zo heeft het land één van de beste medische zorgsystemen in Latijns Amerika, zijn de doktoren en verpleegsters geroemd om hun opleiding, maar zijn allerlei medicijnen er vaak heel moeilijk te krijgen.

En wat dacht je van een baan voor 20 CUC per maand? Het officiële salaris voor heel veel Cubanen. Maar op een terras kost een pilsje tussen de 1 en de 2 CUC. Ook voor de Cubanen. Hoe komt 't dan dat die daar toch zitten? Omdat Cuba een land is van ongelooflijk ritselen en regelen. De verdiensten bij zo'n baan zijn niet belangrijk, het hebben van een baan, daarom gaat het. Want dat schept allerlei mogelijkheden. Er bestaat onder het officiële communistische oppervlak een gigantisch netwerk van diensten en wederdiensten, de ene keer wel en de andere keer niet in geld uitgedrukt.

 

Een foto, symbolisch voor het gigantische netwerk dat Cuba is

En dat terwijl je toch niet echt van corruptie kunt spreken. Maar om te kunnen overleven is dat onofficiële systeem een levensnoodzaak.

Sinds Raoul Castro zijn oudere broer Fidel opvolgde, worden heel langzaam aan hervormingen doorgevoerd. Je mag nu meer eigen initiatief ontplooien. Zoals een eigen bedrijfje beginnen. En wil je bijvoorbeeld een nieuwe auto kopen? Geen probleem. Alleen betaal je dan wel de hoofdprijs. Zo'n 60 tot 80.000 CUC. In dollars uitgedrukt hetzelfde bedrag. Maar dat is dus vooral belasting. Toch rijden er, vooral in en rond Havana, heel wat nieuwere auto's.

 

Eén van de vele ouwe Amerikanen die er nog rondrijden

Wil je een 2de hands Lada aanschaffen, en die rijden er naast de oude Amerikanen nog heel wat rond als erfenis van de connecties destijds met de Sovjet-Unie, dan ben je toch ook nog zo'n 20.000 CUC kwijt. Eigenlijk onvoorstelbaar. Met die ouwe Sovjet-Unie hebben ze ook overigens nog wel de lange rijen voor winkels gemeen als daar weer eens iets speciaals ia aangekomen. Want tekorten? Daaraan is geen tekort.

 

Een dagelijks stadsbeeld, winkels met rijen

Nieuwe kleren kopen? Dat kan. Alleen komt er bij import wel gelijk 240% belasting op. En dat van 20 CUC in de maand? Toch lopen de Cubanen er in het algemeen netjes bij.

Hoe ze dat versieren? Om dat te kunnen begrijpen, moet je er, denk ik, zijn opgegroeid. Dan leer je automatisch hoe het Cubaanse leven functioneert . Als buitenstaander lukt je dat echt niet.

Want hoe zou je een land kunnen begrijpen dat zoveel ups en downs in zijn geschiedenis heeft meegemaakt. In de 19de eeuw, met nog de vele slaven, heel rijk. Met al heel snel na de eerste spoorlijn in Engeland een eigen grote spoorlijn. Eerder zelfs dan overheerser Spanje. Met in Havana ook eerder stadsverlichting dan in vele grote steden in Europa. Met geweldig grote familiepaleizen, zeker in Havana. Nu vaak vervallen.

 

ergens in Havana

ergens in Pinar del Rio

Maar toch wordt er langzaamaan mondjesmaat weer gerenoveerd. Booming in de jaren 50, economisch langzaam afstervend in de jaren 60 en 70, weer booming in de jaren 80 door alle import en export met de Sovjet-Unie, volstrekt ingestort na het uiteenvallen van die grote communistische kameraad, en nu langzaam weer opkrabbelend.

 

in Trinidad

in Havana

Zoiets vormt een land en de overlevingsdrang van de bewoners. Bewoners die vriendelijk en behulpzaam zijn. Logisch ook, denk maar aan dat netwerken en dienst en wederdienst. Bewoners die van muziek, van heel veel muziek houden. Aan bandjes dus geen tekort. Zoals het stel mannen hieronder in Trinidad.

En bewoners die trots zijn op hun cultuur. 

muurschildering in Havana

Maar daarover de volgende keer meer. Tot volgende week.

TOOS

Over smaak valt niet te twisten?

Zoals ik in mijn laatste paar blogjes al meldde is het internet een paar weken even geen onderdeel van mijn leven. Daardoor is een wekelijkse uitgebreide blogaflevering  enigszins problematisch. Vandaar dus de afgelopen weken een kort, van te voren klaargezet blogje met daarin een uitspraak over kunst en wat foto's.

Willem G van de Hulst, schilder, schrijver en beeldhouwer  (1917-2006):

"'Over smaak valt niet te twisten', dáár valt over te twisten".

detail Metroproject, Willem G van de Hulst

Ondergrondse, Willem G van de Hulst 

Hoe waar is die uitspraak! Dat maakt het ook zo interessant om over kunst te praten.

Dit was de laatste in deze serie korte stukjes. Vanaf volgende week ben ik weer veel uitgebreider aanwezig. Tot dan.

TOOS

Minimal art in een minimaal blogje

Zoals ik vorige week al meldde is het internet een paar weken even geen onderdeel van mijn leven. Daardoor is een wekelijkse uitgebreide blogaflevering  enigszins problematisch. Maar een heel kort, van te voren klaargezet blogje is geen probleem. Daarom leek 't me wel leuk die paar weken op te vullen met een uitspraak over de kunst en wat foto's. Hierbij dus.

Hilton Kramer, Amerikaans kunstcriticus (1928-2012):

"Des te minimaler de kunst, des te maximaler de uitleg."

Die uitspraak is me uit het hart gegrepen. Goeie kunst spreekt genoeg voor zichzelf en al die uitgebreide, conceptuele en onbegrijpelijke kunstuitleg? Daar ga ik geen uitleg over geven!

Jan Schoonhoven (1914-1994)

Wat me gedurende de laatste paar jaar wel opvalt is dat de zogenaamde minimal art weer aan een revival bezig is op kunstbeurzen en in bepaalde galerieën. 

Donald Judd (1929-1994)

Tot volgende week. 

TOOS

Schilderen moeilijk?

De komende paar weken is het internet even ver van mij. Daardoor is een wekelijkse uitgebreide blogaflevering  enigszins problematisch. Maar een heel kort blogje dat van te voren is klaar gezet, is geen probleem. Daarom leek 't me wel leuk die paar weken op te vullen met een uitspraak over de kunst en wat foto's. Hierbij dus.

Edgar Degas, schilder (1834-1917):

"Schilderen is makkelijk als je niet weet hoe 't te doen, maar erg moeilijk als je dat wel weet."

Degas, Danseressen

aan het schilderen in mijn atelier

Tot volgende week.

TOOS

15 Redenen om de kunst in Middelburg te bezoeken

Op zondag 1 februari is het opnieuw zover. Dan start in Middelburg de Kunst en Cultuurroute weer. Het hele jaar 2015 door, telkens op de 1ste zondag van de maand van 13-17 uur. En dat nu al voor de 16de keer. Want afgelopen jaar vierden we het 15-jarig jubileum van onze kunstroute. Als zo'n kunstevenement al 15 jaar bestaat, kun je dat dus rustig 15 redenen noemen om Middelburg en de kunst daar te bezoeken.

Niet voor niets komen er altijd veel bezoekers op af. Maar wat wil je ook? Een aangename mix van galerieën, ateliers en kunstwinkels. In een middeleeuwse binnenstad waarvan, zo is mijn ervaring, mensen bij hun eerste bezoek vaak zeggen "ik wist niet dat Middelburg zo mooi was". Daarbij kom je ook nog eens binnen in panden die normaal gesloten zijn. Want dan wordt er gewerkt. Het zijn ten slotte vaak kunstenaarsateliers. Maar voor die 1ste zondag van de maand wordt een uitzondering gemaakt. Zo ook voor mijn atelier aan de Korendijk 56. In een oud pakhuis uit 1738 dat ik helemaal heb laten restaureren.

mijn atelier aan de Korendijk 56, Middelburg

Niet alleen echter maken de kunst,die binnenstad en de oude panden waar je binnen kunt de Kunst en Cultuurroute aantrekkelijk. Daar werken ook de diverse thema's duidelijk aan mee.

Zo is er in maart altijd "Van Klassiek tot Populair". Daarbij wordt op verschillende adressen van de route live muziek gemaakt in, zoals de naam al suggereert, allerlei soorten. Met vaak opkomende talenten maar ook met gevestigde namen. In mijn atelier zijn er al regelmatig zulke optredens geweest.

muziekoptreden in mijn atelier tijdens "Van Klassiek tot Populair"

Of wat te denken van Middelburg Boekenstad in mei. Gestart als initiatief van de kunstroute is deze grootste, jaarlijkse boekenmarkt in Zuid-West Nederland uitgegroeid tot een belangrijke spin off.

Iets dat ook geldt voor Middelburg VÓL-Koren tijdens het 1ste weekeinde van juni. De organisatie daarvan heeft zoveel succes dat nu op vrijdagavond al begonnen wordt met inzingen. En dat gaat met de zo ongeveer 100 optredende koren op zaterdag en zondag onverdroten door. Volle bussen met koren, groepen die het treinstation uitstromen, vaak herkenbaar aan hun kleding. Dat Middelburg VÓL-Koren heeft via de kunstroute een grote vlucht genomen.

Nog meer? Jazeker. In augustus is er de Kunstmarkt op het Abdijplein. Voor mij één van de mooiste pleinen van Nederland, die plek waar ooit Middelburg begon met de bouw van een klooster. En dan de extra aandacht voor Poëzie in november. Maar dat is nog ver weg. Eerst de kop eraf op 1 februari. Waarbij de deur van mijn atelier dus ook open staat. 

Tot volgende week.

TOOS

Een must, Mr.Turner!

Het was al heel lang mijn bedoeling om eens aandacht aan hem te geven, aan een van mijn absolute schildershelden. Maar toen ik afgelopen mei las dat de film" Mr. Turner" op het filmfestival van Cannes in première zou gaan, heb ik dat nog even uitgesteld. Eerst die film zien! Dat is nu dus gebeurd. En ik kan alleen maar zeggen " een must, en niet alleen voor de kunstliefhebber". Ga zien hoe de schilder William Turner((1775-1851), want die bedoel ik natuurlijk, magnifiek wordt gespeeld door Timothy Spall in die film "Mr. Turner" van de ook al zo bekende regisseur Mike Leigh.

Maar waarom ben ik zo gek op dat werk van Turner? In ieder geval omdat hij Venetië zo geweldig wist weer te geven in die zeer eigengereide stijl van hem. Ik ben verliefd op die stad, maar volgens mij was hij dat ook.

The Dogana and Santa Maria della Salute, 1843

Kijk maar eens naar die vochtige atmosfeer, die zinderende warmte en vooral dat licht en die lucht! Dat is voor mij Turner ten voeten uit. Maar hoe komt iemand er toe in 1843 zo te schilderen, tegen alle heersende tradities in? Daar gaat natuurlijk een ontwikkeling aan vooraf. Want nog zo'n Venetiëschilderij uit 1834 (hieronder) zit veel traditioneler en braver in elkaar. Gewoon meer zoals 't hoorde.

 

The dogana and San Giorgio maggiore, 1834

Daarom heb ik ook zo'n bewondering voor de eenling Turner. Hij durfde op latere leeftijd te schilderen zoals nog niemand dat ooit voor hem had gedaan. Dat hij op oudere leeftijd steeds excentrieker werd, heeft daar misschien wel mee te maken. Maar hoe dan ook, Turner heeft ons prachtig werk nagelaten.

Kijk nog maar eens naar de twee zeeschilderijen hieronder. De eerste uit zijn begintijd, de tweede duidelijk van veel later. Alle twee mooi, maar ik weet wel waar ik voor ga!

 

Fishermen at Sea, 1796

Snow Storm, Steamboat of a Harbours Mouth

En dan te bedenken dat het Impressionisme in Frankrijk nog tientallen jaren op zich zou laten wachten. Die stroming begon pas vanaf 1870 met het werk van Claude Monet en werd in eerste instantie door het publiek geheel en al verguisd. Zo in de trant van "wat een troep". Maar vergelijk het schilderij waaraan die kunststroming zijn naam ontleent, Monet's  "Impression, soleil levant", eens met dat latere werk van Turner.

Impression,Soleil levant, Monet, 1872

 Is 't dan niet heel erg braaf? Dat maakt het allemaal nog verbazingwekkender. Nou is 't wel zo dat juist die latere schilderijen van Turner ook veel minder werden gepruimd door het kunstminnende deel van het Victoriaanse publiek. De film suggereert dat de jonge koningin Victoria, toen ze zijn werk zag op de jaarlijkse Salon in Londen, haar koninklijk neusje er heftig voor optrok. Tja, en als de koningin dat doet? Verzet je maar eens tegen zo'n adellijke mening. In die zin is er in de wereld nog weinig veranderd. Verander bijvoorbeeld maar eens het woord" koningin" in dit verhaal door "museumdirecteur voor moderne kunst". Maar dat is weer een heel ander verhaal.

Al het werk dat Turner nog bezat bij zijn dood liet hij na aan de staat: olieverven, heel veel aquarellen en gigantisch veel schetsen.  Vandaar dat het Tate Britain in Londen nu een geheel eigen vleugel heeft voor Turner. Toen ik daar een aantal jaren geleden meer van zijn aquarellen zag, begreep ik ook zijn olieverfschilderijen beter. Kijk maar eens naar "Uitbraak van de Vesuvius". Dat is dus echt een aquarel op papier en geen olieverf op doek.

 

Eruption of Vesuvius, 1817

Turner kon zijn aquareltechniek dus heel goed overbrengen op zijn olieverfschilderijen. En dat is zondermeer knap. Maar die schilderijen bewonder ik toch het meest. Daarom nog maar een paar.

 

Burning of the House of Lords 1834

Giudecca, la Donna della Salute and San Georgio

Rain Steam and Speed the Great Western Railway

En dat laatste schilderij? Abstracte kunst? Die bestond nog helemaal niet,dat kwam pas in de 20ste eeuw! Overigens, dit is ook het enige schilderij dat we van Turner in Nederland in een museum hebben. In de Fundatie in Zwolle. En laten die Fundatie en het Rijksmuseum Twenthe nu dit jaar samen een grote expositie organiseren rond Turner! Turner is dus hot. Maar eerst "Mr.Turner" gaan zien. En wordt het geen tijd dat we in Nederland nu ook eens zo'n prachtige film over Rembrandt maken? Onze eigen gigant die al weer ver voor Turner revolutionair bezig was en prachtig speelde met licht en verf. Tot volgende week.

TOOS

Op de valreep nog de ver over de 200.000-ste

Ergens rond 1985 zag ik voor het eerst een werk van haar in werkelijkheid. In het Van Abbe museum in Eindhoven. Nog een aankoop van Rudi Fuchs, de toenmalige directeur daar, voordat hij naar het Haags Gemeentemuseum vertrok en het Van Abbe met een grote schuld achterliet. Een kunstje dat hij trouwens ook weer in Den Haag uithaalde. Maar dat is een heel ander verhaal.

Die aankoop was het schilderij van Marlene Dumas dat hierboven staat afgebeeld. Dat indringende portret is me altijd bijgebleven. En nu zag ik het terug op de grote overzichtstentoonstelling van haar in het Stedelijk Museum in Amsterdam. Dat was trouwens min of meer op de valreep. Gelukkig nog wel ruim voor het afgelopen weekeinde, toen de expositie afliep. "Gelukkig", want ik vermoed dat je toen over de hoofden hebt kunnen lopen. Op de doordeweekse eind december dag dat ik er rondkeek, was 't al druk zat. Allemaal bezoekers dus bovenop het aantal van 200.000 dat begin november al was geteld.

Terecht trouwens, dat grote aantal! Want die expositie was absoluut de moeite waard. Natuurlijk kende ik, afgezien van de enkele werken die ik al eerder in werkelijkheid had gezien, haar kunst van de vele foto's in kunstbladen en kranten. Aan Marlene Dumas, van oorsprong Zuid-Afrikaanse maar al jaren werkend in Nederland, was de laatste jaren ten slotte niet te ontkomen. Zeker niet sinds in 2006 bij Christie's meer dan 3 miljoen dollar werd betaald voor een schilderij van haar. Heel mooi  voor haar naam natuurlijk, maar mij ging het daar in het Stedelijk toch om de kunst. En die sloeg absoluut aan. Niet alles overigens. Als ze zich beperkt tot  het menselijk lichaam en tot koppen is ze voor mij het sterkst. Overigens heel vaak beelden naar aanleiding van foto's uit de actualiteit. Uit boeken, kranten en  tijdschriften. Maar die weet ze dan zodanig te interpreteren en te manipuleren dat een heel eigen wereld ontstaat. Een wereld die vaak niet al te plezierig is en flink kan schuren.

Baby's altijd lief? Kijk dan eens naar de serie van vier grote schilderijen met baby's hierboven en bepaal zelf maar wat je daarvan vindt. Of die liggende hoofden waarvan je niet goed weet of ze met slaap of met de dood hebben te maken. Ik ga naar aanleiding daarvan geen onbegrijpelijke, conceptuele kunstteksten produceren. Die zijn er al veel te veel. Ik kijk gewoon liever en dan zie ik wel of die kunst me treft of niet. Bij Dumas wordt ik dan vaak getroffen. Het interessante is dat zij gezichten eigenlijk altijd vervormd weergeeft, maar ze tegelijkertijd heel goed weet neer te zetten. Meestal kloppen  verhoudingen tussen ogen, neus, mond en gezichtsvorm niet. Maar op die manier ontstaan wel kenmerkende en intrigerende, persoonseigene gezichtsuitdrukkingen . 't Klopt op de een of andere manier. En dat is knap.

 

In haar werken op papier speelt daarbij ook het toeval nog een rol. Op dik aquarelpapier, en dat is wat Dumas gebruikt, vloeien zwarte inkt en waterverf vaak op een onvoorspelbare manier uit. Maar met vakmanschap kun je dat proces sturen. Eigenlijk moet elke vlek gelijk goed staan, een fout herstellen is heel moeilijk. Ik heb in mijn schildersleven heel wat aquarellen gemaakt. Dus ik kan wel beoordelen hoe goed Marlene Dumas daarmee omgaat. Daarom kon ik de vele aquarellen bij de tentoonstelling zo waarderen. Ook hier gold weer: 't klopt niet maar 't klopt toch!

In mijn ogen is ze terecht Kunstenaar van het Jaar 2015 geworden. En dat ze volgens het blad Quote van januari 2012 zelfs de rijkste kunstenaar van Nederland is sinds de dood van Karel Appel? Ach, dan kan het bijbehorende prijsje van die verkiezing daar ook nog wel bij.

Mogelijk spijt dat je die expositie hebt gemist? Geen probleem. Dan maak je in de loop van dit jaar nog een ritje naar deTate Modern in Londen of de Fondation Beyeler in Bazel? Want daar toert de expositie "The Image as Burden" ook nog heen. Tot volgende week.

TOOS