Toeval, Roosevelt's Four Freedoms en Karen Armstrong

samen met karen Armstrong en mijn geschenk aan haar

 'God dobbelt niet' zei ooit Albert Einstein in de discussie over een wetenschappelijke controverse tussen zijn relativiteitstheorie en de quantummechanica. Maar toeval bestaat wel, zeg ik dan, en soms kun je dat nog een handje helpen ook. Want wat wilde dat toeval?

Een paar weken geleden schreef ik over de Four Freedoms Awards die in Middelburg uitgereikt gingen worden op 16 mei. En dat vooral vanwege het boekje dat ik in 2016 maakte voor de ontvangers van die Awards in dat jaar. Een boekje in een oplage van slechts dertig exemplaren. Met daarin tien citaten van vorige laureaten, alle geïllustreerd met originele tekeningen. Niks geen reproducties, nee, elke keer weer opnieuw getekend. Eén van die citaten, 'I no longer think that any principle or opinion is worth anything if it makes you unkind or intolerant', was van Karen Armstrong.

 

quote van Karen Armstrong met bijbehorende tekening van Toos van Holstein

Ooit non geweest, maar nu een over de hele wereld bekende Britse schrijfster die 't als haar levensopdracht ziet om te schrijven en filosoferen over de grote religies die in de loop van duizenden jaren over ons gekomen zijn. Met de voor maar ook vele nadelen van dien. En wat wil nu het toeval? Karen, die zelf in 2008 de Award voor Godsdienstvrijheid kreeg, kwam naar Middelburg. Om daar diezelfde Award onder toeziend oog van Willem-Alexander, Maxima en Beatrix uit te reiken aan de laureaat van dit jaar, bisschop Paride Taban uit Zuid-Soedan.

Dus dacht ik 'waarom dat toeval rond Karen Armstrong niet een handje geholpen'? Want na de uitreiking hield zij een lezing waarvoor ook ik was uitgenodigd. Het gevolg? Na die speech mocht ik haar op het podium mijn boekje  'Quotes by laureates of the Four Freedoms Awards 1982-2016, chosen and illustrated by Toos van Holstein' overhandigen. Best een eer zogezegd!

Ze bleek een heel aardige, toegankelijke vrouw te zijn met wie het zeer prettig praten was. Over religie natuurlijk. Daarbij bleken we ook nog eens heel aardig op één lijn te zitten in onze opvattingen. Zelf ben ik, net als zij, katholiek opgevoed maar heb ik niets meer met de kerk. Of dat betekent dat ik nu geheel zonder een vaag soort religieus gevoel zou zitten? Nee, die conclusie zou te ver gaan. Modern neurologisch hersenonderzoek suggereert trouwens dat er ergens een soort religieus centrum in ons brein zou zitten. Wat bij de een dan weer makkelijker te triggeren schijnt te zijn dan bij de ander.

Echt bijzonder en interessant om daar met zo'n autoriteit op dat gebied over te kunnen praten terwijl ze voortdurend dat boekje van mij onder haar arm geklemd hield. Of God nu wel of niet dobbelt, daarover hebben we 't verder niet gehad. Wil je meer over Karen weten, dan zou je kunnen klikken op het volgende YouTube filmpje https://youtu.be/en1LpIu9lsI, een TED-lezing van haar. Wel in het Engels.

Mijn plan was om hier vandaag iets te schrijven over een korte vakantie van mij in Italië. Maar deze toevallige gebeurtenis was te speciaal om er geen voorrang aan te geven. Italië dus over zeven nachtjes slapen. Tot volgende week.

TOOS 

De Four Freedoms Awards vervolgd

Nee, ik bedoel met die titel niet dat er een vervolging plaatsvindt van de de Four Freedoms Awards.  Alhoewel vorige week in Brussel opnieuw bleek dat er voldoende gekken rondlopen die heel weinig boodschap hebben aan de Four Freedoms zoals die in 1941 geformuleerd werden door de toenmalige Amerikaanse president Franklin Delano Roosevelt (1882-1945). De Vrijheid van meningsuiting, de Vrijheid van godsdienst, de Vrijwaring van gebrek en de Vrijwaring van vrees. Die gevaarlijke idioten laat ik in dit blog verder voor wat ze zijn, namelijk idioten. Dit blog is voor de kunst. Eén van de middelen in onze cultuur waarmee we juist vrijheid kunnen uitdrukken.

Wat ik wel bedoel is dat ik in januari al eens schreef over die Four Freedoms Awards. En over het unieke kunstboek van mij dat nu aanwezig is in die prachtige Bibliotheca Alexandrina in het Egyptische Alexandrië. Een door mij gekalligrafeerd boek met 10 tekeningen bij 10 uitspraken over die Four Freedoms.

omslag van het artist book voor de Bibliotheca Alexandrina

 

hand gekalligrafeerd citaat van Nelson Mandela met bijbehorende tekening

Een artist book dat op zondag 24 april voor het eerst getoond wordt bij de opening van The Bibliotheca Alexandrina International Biennale for the Artist's Book. Een opening waarbij ik ook persoonlijk aanwezig zal zijn. Maar bijzonder is dat ik een paar dagen daarvoor, op 21 april, ook aanwezig mag zijn bij de uitreiking van de Four Freedoms Awards aan o.a. Angela Merkel in de Nieuwe Kerk in Middelburg.

Dat het een te maken heeft met het ander ligt voor de hand. In januari vertelde ik dus al over het hoe, het waarom en het eurekamoment dat leidde tot dat artist book voor de Bibliotheca Alexandrina. Maar waarom, bedacht ik me wat later, alleen voor Alexandrië en niet voor Middelburg? Daar zou namelijk in april de uitreiking plaatsvinden van de Four Freedom Awards aan de voor 2016 daartoe uitverkoren laureaten. Een wel heel speciaal evenement dit keer omdat Roosevelt zijn Four Freedoms 75 jaar geleden voor het eerst uitsprak. Ik zag me echter niet die tien uitspraken over onze democratische vrijheden opnieuw een aantal keren gaan kalligraferen. Dan zou ik helemaal simpel zijn geworden.

Maar omdat mijn eurekamoment plaatsvond in Nice kon ik gelijk gaan overleggen met Jean-Paul Aureglia, mijn galeriehouder daar. Hij drukt namelijk van die artist's books, of op z'n Frans het livre d'art. Op een oude handpers waarbij hij zelf nog handmatig de teksten zet met losse loden lettertjes .

 

met Jean-Paul in zijn galerie in Nice

deel van de voorraad loden letters en zetregels van Jean Paul

bezig met de tekeningen

 Stel nou eens, zo dacht ik, dat hij die door mij uitgezochte citaten zou willen drukken in een heel kleine oplage. Dan zou ik daar alsnog opnieuw originele tekeningen bij kunnen maken. Want tekenen doe ik toch liever dan kalligraferen. Dat zag Jean-Paul wel zitten. En datzelfde gold voor de Roosevelt Stichting in Middelburg. De stichting die verantwoordelijk is voor alles dat met die Four Freedoms Awards heeft te maken. Het gevolg? Als op 21 april de uitverkoren laureaten hun medaille uitgereikt krijgen, ontvangen ze die dag ook mijn livre d'art met de titel "Citations de lauréats des Four Freedoms Awards 1982-2016". Met Engelstalige citaten van voorgangers van hen, met die gedeeltelijk Franstalige titel en met die bijbehorende tekeningen.

Jean-Paul dus aan het lettertjes zetten, ik een paar weken geleden naar Nice omdat ik er toch moest zijn vanwege voorbereidingen voor exposities daar in mei, de gedrukte oplage van het boek opgehaald in de galerie , al vast begonnen te tekenen,  en nu terug in Middelburg daar nog steeds mee bezig.

citaat van Mandela in gedrukte vorm met weer een originele tekening

Want er zijn zeven laureaten waaronder dus Angela Merkel en Human Rights Watch. Maar Han Polman, Commissaris van de Koning in Zeeland en voorzitter van de uitreikingsceremonie, vond het beslist heel fijn om ook een exemplaar te ontvangen. En wie ben ik om dan de Roosevelt Stichting zelf over te slaan? Tja, en er is ook altijd een vertegenwoordiging van het Koninklijk Huis aanwezig. Nu zelfs Willem Alexander zelf. Dus wat is wijsheid? Daarbij nog wat exemplaren voor de galerie in Nice en een aantal voor mijzelf. Volgens mij heb ik een klus op me genomen die grof berekend zo'n 300 tekeningen omvat. De Four Freedoms Awards zullen in dit blog dus vast nog wel weer eens een keer worden vervolgd. Tot volgende week.

TOOS

De on-Nederlandse Oranjezaal

Huis ten Bosch

"Hé, fijn dat jullie er zijn." Willem Alexander stond ons al op te wachten op dat beroemde bordes van Huis ten Bosch. "Ik had net al doorgekregen van de wacht dat jullie de poort waren gepasseerd. Zo werkt dat hier, korte lijnen." De marechaussee had ons inderdaad vlak daarvoor, na onze paspoortcontrole, al doorgestuurd. "Max is net bezig koffie te zetten. Dat leek me wel gezellig voordat ik jullie de Oranjezaal laat zien. Jij, Toos, een cappuccino geloof ik en levensgezel een dubbele espresso, is 't niet? Ja, je merkt, de koninklijke inlichtingendienst werkt voortreffelijk."

deel van de Oranjezaal

Leuk bedacht natuurlijk. Maar zo werkt het dus toch niet helemaal.  Al is de beroemde Oranjezaal in het Haagse paleis Huis ten Bosch voor een beperkt aantal Nederlanders nu wel te bezoeken. Dat op zich is beslist bijzonder want normaal is dat voorbehouden aan de hotemetoten van het hogere bestuurlijke en bedrijfsechelon, aan de machtigen der aarde. Maar Huis ten Bosch wordt gerenoveerd en gerestaureerd om het helemaal up to date te maken als residentie voor het koninklijk gezin. Want koningen hebben natuurlijk een residentie, niet zomaar een woonhuis.

Omdat zoiets een paar centen kost en die Oranjezaal al klaar is, vond men het van hoger hand een goed idee de zaal aan den volke te tonen. Helemaal mee eens! Uiteindelijk betalen we er toch met z'n allen via onze belastingen aan mee om dat 17de eeuwse paleis weer te laten stralen. Maar je kunt natuurlijk niet zomaar binnenlopen. Daarvoor is een website gemaakt waarop je kunt proberen kaartjes te bemachtigen uit het beperkte aantal dat beschikbaar is.En dat lukte wonderwel.

Dus gaven we op een morgen acte de présence. Twee keer paspoort tonen, ruim op tijd aanwezig zijn, keurig wachten tot de gids zijn groep van 15 mensen komt ophalen, wel de jassen uit want je weet natuurlijk nooit wat daarin of daaronder zit. Ook geen foto's, absoluut niet. Dan eerst een film over het paleis zien en daarna tien minuten voor die beroemde zaal, geen minuut langer. Het schema is heilig en de groepen volgen elkaar in strak tempo op. Maar het is de moeite waard. Vooral omdat de schilderkundige overdaad van de Oranjezaal zo on-Nederlands is. De protestante Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden van de 17de eeuw met zijn, volgens de vele portretten, in zwarte kledij gehulde burgers is er in geen velden of wegen te bekennen. De grote stedendwinger Frederik Hendrik, prins van Oranje, met de verovering op de Spanjaarden van o.a. Oldenzaal, Maastricht, 's-Hertogenbosch, Hulst en Breda,moest na zijn dood in 1647 majestueus worden gehuldigd. 

Frederik Hendrik, Amalia van Solms en hun kinderen

Ook al was hij geen majesteit, maar slechts Stadhouder. Iets dat hem ongetwijfeld heel erg dwars heeft gezeten. Al tijdens zijn leven trachtten hij en zijn Duitse vrouw Amalia van Solms de pracht en praal van Duitse en Franse hoven te evenaren. Kastelen met grootse tuinen liet hij bouwen, magnifieke feesten werden georganiseerd, een prachtige kunstverzameling werd aangelegd. Alles om de uitstraling van een machtig vorst te creëren in een toen economisch zeer florerende republiek die geen koning wilde hebben.

Van die oude pracht en praal rest tegenwoordig niet heel veel meer. De kunstcollectie is na de dood van Frederik Hendrik en Amalia uit elkaar gevallen. De rijk gedecoreerde kastelen en paleizen zijn verdwenen, vergaan tot ruïnes en afgebroken. Behalve dat Huis ten Bosch.

Daar kregen we nu, dankzij de bezoekactie, een glimp mee van het uiterlijk vertoon van de Oranjefamilie in die tijd. Stel je voor! Frederik Hendrik die in een zegekar, omstuwd door bewonderaars en bejubelaars, die Oranjezaal inrijdt op de grootste schildering daar. 

deel van het schilderij met Frederik Hendrik op zijn zegekar

Je zou haast denken dat hij de Zonnekoning zelve was. Ongetwijfeld de bedoeling!De beroemde Vlaamse schilder Jacob Jordaens  mocht dit pièce de résistence uitvoeren. Maar ook toen bekende kunstenaars als Jan Lievens,Gerard van Honthorst en Salomon de Bray voerden delen uit. Net als Cesar van Everdingen die de "Allegorie op de geboorte van Frederik Hendrik" maakte. Een werk waaruit duidelijk wordt dat de toekomstige stedendwinger was voorbestemd tot grootse daden.

Allegorie op de geboorte van Frederik Hendrik

In Frankrijk en Italië zijn nog aardig wat van dit soort zalen te vinden met een overweldigende overdaad aan schildersversieringen. In Nederland is dat er in feite maar één. Die Oranjezaal! Daarom ook is het zo'n belangrijk monument, een bijna letterlijk gouden overblijfsel van de Gouden Eeuw. Daarom ook mag die restauratie van Huis ten Bosch van mij een aardige grijpstuiver kosten. Ondanks het gemauw daarover van sommige politici in de Tweede Kamer. Dit soort monumenten uit ons verleden moet je gewoon eren. Oh zo! 

Tot volgende week.

TOOS